Beth yw ‘partneriaeth’?

Mae creu diwylliant o bartneriaeth ystyrlon wrth galon yr hyn mae Wise Cymru yn gobeithio ei gyflawni, ond beth yw ei gwir ystyr?

Hanes partneriaeth

Mae’n debyg bod y term ‘partneriaeth’ wedi ennill ei blwyf tua 2014, pan gyhoeddodd Healey, Flint a Harrington bapur o’r enw Engagement through partnership: students as partners in learning and teaching in higher education mewn cydweithrediad â’r AAU. Mae bron pob sôn am bartneriaeth ers y cyhoeddiad hwnnw yn cyfeirio yn ôl ato fel sail i’r hyn mae partneriaeth yn ei olygu a sut mae modd ei defnyddio’n ymarferol.

Cyn hynny, y cyfeiriad agosaf at bartneriaeth oedd y cyhoeddiad Students as Change Agents, new ways of engaging with learning and teaching in Higher Education (Dunne a Zandstra, 2011). Mae ‘asiantau newid’ yn cyfeirio at y syniad y dylid ystyried myfyrwyr yn gyd-gynhyrchwyr eu haddysg yn hytrach na’i defnyddwyr. Daeth hwn yn sylfaen i’r hyn a elwir yn ddiweddarach yn ‘bartneriaeth’.

Cyn y tyfodd y syniad o bartneriaeth yn y sector, roedd pwyslais mawr ar ymgysylltu â myfyrwyr. Mae’r newid o ymgysylltu i bartneriaeth i’w weld yn Wise Cymru. Yn 2009, pan gafodd ei sefyll, acronym oedd WISE o The Wales Initiative for Student Engagement. Cafodd ei ail-frandio yn 2013 a’i esblygu yn Wise Cymru, gyda datganiad cenhadaeth newydd: creu partneriaeth ystyrlon rhwng addysgwyr, undebau myfyrwyr a myfyrwyr ledled Cymru.  Roedd y newid bach hwn yn adlewyrchu’r datblygiadau yn y sector a dechreuodd Wise Cymru ar daith newydd, gan ganolbwyntio’n fwy ar bartneriaeth yn hytrach nag ymgysylltu. Y flwyddyn ganlynol lansiodd Wise Cymru ei ddatganiad o Bartneriaeth Addysg Uwch yng Nghymru. Ymrwymiad oedd y ddogfen hon gan holl sefydliadau addysg uwch Cymru i fabwysiadu diwylliant o bartneriaeth drwy eu holl weithgareddau. Cymru oedd cenedl gyntaf y DU a ddaeth i gytundeb o’r fath. Mae’r datganiad i’w weld yma:

Yn yr Alban, cafodd sparqs ei sefydlu yn 2003. Mae ei enw yn sefyll am ‘student participation in quality Scotland’. Yn 2015, cafwyd newid bach ond sylweddol yn enw sparqs, o  ‘participation’ i ‘partnership’. Bellach, mae ei nodau yn ymwneud â rhoi cymorth i fyfyrwyr, sefydliadau a’r sector i ddatblygu diwylliant o bartneriaeth yn yr Alban.

Mae’r newidiadau hyn yn dangos awydd clir yn y sector i fynd y tu hwnt i ymgysylltu â myfyrwyr at agenda bartneriaeth fwy soffistigedig ac ystyrlon.

Y gwahaniaeth rhwng partneriaeth ac ymgysylltu

Term yw ymgysylltu â myfyrwyr, a ddefnyddir yn aml yn y sector addysg, ond gan amlaf gyda gwahanol ystyron. O bryd i’w gilydd, mae’n rhoi pwyslais ar fyfyrwyr a sut maent yn ymgysylltu â’u haddysg, ac fel arall, mae’r sylw ar y sefydliad a’r hyn mae’n ei wneud i ymgysylltu â’u myfyrwyr (Trowler, 2010).

Yn y ddau achos, caiff ymgysylltu ei ystyried yn broses neu’n ganlyniad – mae myfyriwr naill ai yn ymgysylltu neu beidio; mae sefydliad naill ai yn ymgysylltu neu beidio. Dyma lle mae partneriaeth yn wahanol i ymgysylltu. Mae modd ymgysylltu â myfyrwyr drwy arolwg, ond byddai gweithio mewn partneriaeth â myfyrwyr yn golygu rhoi cyfle iddynt gyfrannu’r hyn y dylai’r arolwg ei holi, yn eu tyb nhw, yn y lle cyntaf. Mae hyn yn sicrhau eich bod yn bwydo’r canlyniadau yn ôl iddynt ar ôl gorffen yr arolwg, a chynnwys myfyrwyr mewn unrhyw gam sy’n deillio o’r adborth. Mae partneriaeth lwyddiannus yn dibynnu’n fwy ar agweddau’r staff a’r myfyrwyr, yn hytrach nag ansawdd y prosesau ymgysylltu.

Sut mae’r sector yn diffinio partneriaeth

Mae sawl sefydliad gwahanol yn y sector addysg wedi cyfeirio at bartneriaeth a’i diffinio. Dyma ambell enghraifft o’u diffiniad nhw o bartneriaeth:

Mae ambell thema glir yn treiddio drwy’r holl ddiffiniadau hyn – cydweithio, cydraddoldeb a newid – a dyma’r hyn rydym yn gobeithio eu cipio yn ein diffiniad ein hunain.

Er mwyn ein helpu i lunio ein fersiwn derfynol o’r hyn y mae ‘partneriaeth’ yn ei olygu, defnyddiwyd Twitter i ofyn am gyngor gan ein haelodaeth. Gofynnwyd y cwestiwn canlynol:

Yn eich barn chi, pa un o’r diffiniadau hyn sy’n disgrifio orau’r hyn mae ‘partneriaeth myfyrwyr’ yn ei olygu i chi?

  1.  Myfyrwyr a staff yn cydweithio ac yn creu profiadau rhagorol i fyfyrwyr.
  2.  Gwelliannau ym mhrofiad y myfyrwyr a gaiff eu creu gan fewnbwn myfyrwyr.
  3.  Sifft diwylliant sylfaenol sy’n gwreiddio’r syniad bod myfyrwyr eu hunain yn arbenigwyr, ac yn yr un modd yn gallu creu newidiadau ym mhrofiad y myfyrwyr.
  4.  Perthynas rhwng myfyrwyr a staff sy’n seiliedig ar barch at ei gilydd, gan rannu risgiau ac elw, sydd o fudd i bawb sy’n gysylltiedig.

Dyfarnodd y canlyniadau o blaid opsiwn C (38%), ond sgoriodd A (23%) a D (27%) yn dda hefyd. Credwn fod hyn yn adlewyrchu natur gymhleth partneriaeth, a’r ffaith bod cymaint o elfennau’n perthyn iddi. Rydym yn gobeithio ein bod wedi creu diffiniad sy’n cwmpasu pob un ohonynt.

Sut mae Wise Cymru yn diffinio partneriaeth

Yn y gorffennol, roedd Wise Wales yn diffinio partneriaeth fel a ganlyn:

Myfyrwyr â llais ar y cyd â’u sefydliad addysgol ar ansawdd yr addysg a ddarperir. Mae partneriaeth yn ymwneud â pharchu a gwerthfawrogi cryfderau pob carfan sy’n cydweithredu, cytuno ar flaenoriaethau sydd o fudd i bawb, cyfathrebu’n effeithiol a gweithio ynghyd i gyrraedd amcan cyffredin.

Cred Wise Cymru fod pob myfyriwr yn arbenigwr a bod modd i bawb gyfrannu eu safbwynt unigryw at y drafodaeth. Drwy weithio mewn partneriaeth â’u sefydliad, gellir helpu myfyrwyr i gynllunio eu profiadau addysgol eu hunain.

Adroddiad Blynyddol Wise Cymru, 2016-17

Mae llawer o agweddau ar y diffiniad hwn yn bwysig i’r syniad cyffredinol o bartneriaeth, a chânt eu hadlewyrchu ym marn pobl eraill yn y sector. Ar ôl cwblhau ein hymchwil, a gofyn beth mae ein haelodaeth yn ei feddwl, mae Wise Cymru wedi taro ar ddiffiniad cryno newydd o bartneriaeth:

Sifft diwylliant sylfaenol yw ‘partneriaeth’ sy’n gwreiddio’r syniad bod myfyrwyr eu hunain yn arbenigwyr, ac yn yr un modd yn gallu cyfrannu at eu profiad fel myfyrwyr. Mae’r berthynas gydweithredol rhwng staff a myfyrwyr, sy’n seiliedig ar barch at ei gilydd, yn arwain at newidiadau sydd o fudd i bawb sy’n gysylltiedig.

Mae’n amlwg bod partneriaeth yn syniad cymhleth, ond credwn fod ein diffiniad yn cynnig crynodeb sy’n ei gwneud yn hawdd i bobl yn y sector a’r tu hwnt iddo ei ddeall. Gobeithio ei fod yn cwmpasu’r cysyniad bod mwy i bartneriaeth na dim ond ffordd at ddiben – agwedd, perthynas, ac ethos ydyw a gaiff ei fabwysiadu drwy’r sefydliad cyfan.

Mae’n werth sylwi hefyd bod rheswm pam mae’r diffiniad hwn o bartneriaeth yn eang – mae’n amhosibl diffinio partneriaeth yn fwy penodol oherwydd natur unigryw sefydliadau ledled y wlad. Nid oes un ymagwedd sy’n gweddu i bawb o ran partneriaeth, ond gobeithio y bydd y diffiniad hwn yn gosod y sylfaen ar gyfer yr hyn mae partneriaeth yn ei olygu ar lefel sylfaenol.